Η μαμή ήταν η γυναίκα που είχε έναν ιερό, σχεδόν μυθικό ρόλο μέσα στην κοινότητα: βοηθούσε τις γυναίκες να γεννήσουν, φρόντιζε τη λεχώνα και το νεογέννητο, και στεκόταν δίπλα τους με γνώση, εμπειρία, κουράγιο και τρυφερότητα. Σε μια εποχή χωρίς σύγχρονα νοσοκομεία, χωρίς γιατρούς σε κάθε γωνιά της χώρας και με ελάχιστη πρόσβαση σε οργανωμένη περίθαλψη, η μαμή ήταν η μοναδική ελπίδα και στήριξη των γυναικών στον τοκετό.
Πέρα από τη γέννα, η μαμή συχνά αναλάμβανε και τον ρόλο της άτυπης νοσοκόμας ή γιατρού στο χωριό. Ήταν εκείνη που γνώριζε τα γιατροσόφια, τις πρακτικές θεραπείες, που προστάτευε τη μητέρα και το μωρό από τις επιπλοκές μιας δύσκολης γέννας ή μιας κακής υγιεινής. Ήταν ένας θεσμός εμπιστοσύνης, που περνούσε συχνά από γενιά σε γενιά, με την εμπειρία να αποτελεί το κύριο προσόν – και όχι τα πτυχία.
Η παρουσία της μαμής δεν ήταν απλώς επαγγελματική. Ήταν βαθιά ανθρώπινη και κοινωνικά απαραίτητη. Σε πολλά μέρη, ήταν η μοναδική “ιατρική” παρουσία, η οποία ξεπερνούσε την πράξη της γέννας και αφορούσε τη συναισθηματική υποστήριξη, την κοινωνική συνοχή και την ασφάλεια των γυναικών σε μια δύσκολη περίοδο της ζωής τους.
Η μαμή στον ελληνικό κινηματογράφο – «Η κυρά μας η μαμή» (1958)
Αυτή η εικόνα της μαμής δεν έμεινε έξω από την τέχνη. Αντιθέτως, η εμβληματική ταινία “Η κυρά μας η μαμή”, σε σκηνοθεσία Αλέκου Σακελλάριου και με πρωταγωνίστρια την ανεπανάληπτη Γεωργία Βασιλειάδου, αποτύπωσε με χιουμοριστικό αλλά ουσιαστικό τρόπο τον ρόλο της μαμής στην ελληνική κοινωνία της δεκαετίας του ’50.
Η ταινία, που κυκλοφόρησε το 1958, αναδεικνύει το χάσμα ανάμεσα στην παραδοσιακή μαμή του χωριού και την εισαγόμενη “προοδευτική” ιατρική αντίληψη, παρουσιάζοντας με γλυκύτητα και ευφυΐα την αποδοχή του παλιού από το νέο. Η ηρωίδα, η “κυρά μαμή”, παρότι απλοϊκή και χωρίς “χαρτιά”, αποδεικνύεται ικανότερη από γιατρούς και φαρμακοποιούς, συγκινεί και κερδίζει τον σεβασμό και την καρδιά όλων.
Η ταινία έθιξε με σαφήνεια την καθοριστική σημασία της μαμής, τονίζοντας πώς, πίσω από τη γραφικότητα και το γέλιο, υπήρχε βαθιά κοινωνική αναγνώριση, εμπιστοσύνη και αγάπη για τις γυναίκες αυτές.
Αν και ο ρόλος της μαμής, με τη μορφή που υπήρχε παλιά, έχει πλέον σχεδόν εκλείψει – αντικατασταθεί από οργανωμένα μαιευτήρια και πιστοποιημένες μαίες – η κληρονομιά της παραμένει ζωντανή. Είναι οι ρίζες της σύγχρονης μαιευτικής φροντίδας, το πρόσωπο της αφοσίωσης, της προσφοράς και της σοφίας, χωρίς τεχνολογία αλλά με ανθρώπινη επαφή.
Η μαμή δεν ήταν απλώς επάγγελμα. Ήταν λειτούργημα.