Εργαλείο με το οποίο έπλεκαν το κοπανέλι, μία ιδιαίτερη λεπτή δαντέλα. Ο ήχος που δημιουργείται κατά τη διάρκεια της πλέξης από το χτύπημα των κοπανελιών (μικρά ξυλάκια πάνω στα οποία είναι τυλιγμένη η κλωστή) έδωσε την ονομασία στο είδος αυτής της δαντέλας “Κοπανέλι”.
Δείγμα της ελληνικής λαϊκής χειροτεχνίας, το κουσούνι (ή κασελάκι) αποτελεί το βασικό εργαλείο για την κατασκευή της δαντέλας με κοπανέλια (bobbin lace), μια τέχνη που άνθισε ιδιαίτερα σε περιοχές όπως η Κρήτη και τα Επτάνησα.
Δελτίο Καταγραφής Αντικειμένου
1. Γενικά Στοιχεία
- Ονομασία: Κουσούνι ή Κασελάκι
- Τύπος: Υποστήριγμα/Βάση πλέξης δαντέλας (κοπανέλι).
- Υλικά: Ξύλινος σκελετός (εσωτερικά), ύφασμα (λινό ή βαμβακερό), γέμιση (άχυρο, ροκανίδι ή μαλλί), χαρτί (για το αχνάρι/σχέδιο).
2. Μορφολογική Περιγραφή
Το αντικείμενο αποτελείται από δύο κύρια λειτουργικά μέρη:
- Η Βάση (Κασελάκι): Ένα παραλληλεπίπεδο «μαξιλάρι» με κλίση, καλυμμένο με ανθεκτικό ύφασμα. Χρησιμεύει ως επιφάνεια όπου η δαντελοπλέκτρια ακουμπά τα χέρια της και τα κοπανέλια που δεν χρησιμοποιούνται εκείνη τη στιγμή.
- Ο Κύλινδρος: Ένα περιστρεφόμενο κυλινδρικό τμήμα ενσωματωμένο στο πάνω μέρος της βάσης. Πάνω στον κύλινδρο στερεώνεται το χάρτινο πατρόν με το σχέδιο. Καθώς η πλέξη προχωρά, ο κύλινδρος περιστρέφεται για να αποκαλύπτει το επόμενο τμήμα του σχεδίου.
3. Κατάσταση Διατήρησης
- Επιφάνεια: Το ύφασμα παρουσιάζει φυσιολογική φθορά από τον χρόνο και τη χρήση, με εμφανή αποχρωματισμό και ορισμένους λεκέδες οξείδωσης (πιθανώς από τις καρφίτσες που χρησιμοποιούνταν).
- Λειτουργικότητα: Ο κύλινδρος φαίνεται στη θέση του, αν και το χάρτινο σχέδιο που είναι τυλιγμένο γύρω του δείχνει φθαρμένο.
- Συνοχή: Το σχήμα του παραμένει συμπαγές, υποδηλώνοντας ότι η εσωτερική γέμιση παραμένει σε καλή κατάσταση.
Το αντικείμενο αυτό δεν λειτουργεί μόνο του. Συνοδεύεται πάντα από:
- Κοπανέλια: Τα ξύλινα στελέχη όπου είναι τυλιγμένη η κλωστή.
- Καρφίτσες: Με τις οποίες στερεώνεται η κλωστή πάνω στο χάρτινο σχέδιο (πατρόν) του κυλίνδρου.
- Νήμα: Συνήθως λευκό ή εκρού βαμβακερό/λινό.
Το κουσούνι είναι σύμβολο της οικιακής οικονομίας και της γυναικείας καλλιτεχνικής έκφρασης. Η δαντέλα κοπανέλι θεωρούνταν δείγμα υψηλής δεξιοτεχνίας και συχνά αποτελούσε μέρος της προίκας.