Εργαλείο της παραδοσιακής υφαντικής τέχνης. Η σαΐτα αποτελεί το “όχημα” που μεταφέρει το υφάδι ανάμεσα στις στημένες κλωστές του στημονιού στον αργαλειό.

Ελλειψοειδές ξύλο με κενό εσωτερικά όπου τοποθετείται το νήμα (υφάδι).

1. Γενικά Στοιχεία

• Ονομασία: Σαΐτα αργαλειού.
• Τύπος: Εξάρτημα υφαντικής μηχανής (αργαλειού).
• Υλικό Κατασκευής: Σκληρό ξύλο (συνήθως από ελιά, πουρνάρι ή σφένδαμο για αντοχή και λεία επιφάνεια).
• Χρονολόγηση: Πιθανώς τέλη 19ου – αρχές 20ού αιώνα.

2. Μορφολογική Περιγραφή

• Σχήμα: Αεροδυναμικό, επίμηκες, με οξείες απολήξεις (μύτες) και στις δύο άκρες για να γλιστράει εύκολα ανάμεσα στα νήματα.
• Κεντρικό Άνοιγμα: Διαθέτει μια επιμήκη εσωτερική κοιλότητα (σκάφη). Εκεί τοποθετούνταν η μασούρα (το ξύλινο ή καλαμένιο στέλεχος γύρω από το οποίο ήταν τυλιγμένο το νήμα του υφαδιού).
• Λεπτομέρειες: Διακρίνονται μικρές οπές στις άκρες, οι οποίες συχνά χρησίμευαν για τη στερέωση του άξονα της μασούρας ή για να περνά η κλωστή προς τα έξω.

3. Κατάσταση Διατήρησης

• Επιφάνεια: Το ξύλο παρουσιάζει έντονη πατίνα και σκουρόχρωμα σημάδια από τη μακροχρόνια χρήση και την τριβή με τα χέρια και τα νήματα.
• Φθορές: Παρατηρούνται μικρές οπές (πιθανώς από ξυλοφάγα έντομα – σαράκι) και μια γενική τραχύτητα στην υφή, που υποδηλώνει ότι το αντικείμενο έχει μείνει εκτός λειτουργίας για μεγάλο χρονικό διάστημα.
• Ελλείψεις: Απουσιάζει η μασούρα και ο μεταλλικός ή ξύλινος πείρος που τη συγκρατούσε στο εσωτερικό.

Η σαΐτα εκτοξευόταν με το χέρι (σε παλιότερους αργαλειούς) ή με αυτόματο μηχανισμό (“ταράκουλο”) από τη μία πλευρά της χτένας στην άλλη. Καθώς περνούσε μέσα από το άνοιγμα των νημάτων του στημονιού, άφηνε πίσω της μια στρώση νήματος, δημιουργώντας σταδιακά το ύφασμα.

Λαογραφική Σημασία

Η σαΐτα δεν ήταν απλώς ένα εργαλείο, αλλά σύμβολο της ταχύτητας και της εργατικότητας της υφάντρας (εξού και η φράση “γρήγορος σαν σαΐτα”). Συχνά οι τεχνίτες τις σκάλιζαν με μεράκι, καθιστώντας τες αντικείμενα λαϊκής τέχνης.